Kunststoffen dragen bij tot een gezonder, langer en beter leven. Kunststof in de medische sector is relatief gezien nieuw. Aanvankelijk werden conventionele kunststoffen gebruikt. In eerste instantie bij orthopedische toepassingen en prothesen. Vandaag worden kunststoffen gebruikt voor allerhande medische toepassingen: van hartchirurgie tot oog- en oorstimulators. Een cruciale eigenschap is de bio-compatibiliteit van kunststof met het menselijke lichaam.

De eigenschappen van kunststof zorgen meer dan ooit voor de beste oplossing omdat ze kunnen voldoen aan de persoonlijke eisen van het menselijk lichaam. Zo moeten ze compatibel zijn met het bloed wat een cruciale eis is als we denken aan een kunstmatige lever die het bloed moet filteren en transporteren.

De oneindige mogelijkheden van kunststof maken medische ontwikkelingen mogelijk die 50 jaar geleden ondenkbaar zouden geweest zijn.

Nieuwe materialen verrijken ons leven

Medici lijken alles te kunnen. Verwondingen of ziekten waar je vijftig jaar geleden een ellendig leven aan overhield, of zelfs aan dood ging, zijn tegenwoordig te genezen. Zonder kunststoffen zou die vooruitgang niet mogelijk zijn geweest.

Miljoenen mensen zien slecht omdat hun hoornvlies troebel is. Vaak is zo'n troebel vlies ('staar') het gevolg van een oogontsteking. De kwaal komt dan ook veel voor in de Derde Wereld vanwege de slechtere hygiëne.
Er is wat aan te doen. In Nederland kunnen patiënten een hoornvlies krijgen van een overleden donor. Maar zo'n ingreep is duur, te duur voor de meeste patiënten in de Derde Wereld. Totdat de Groningse onderzoeker Pek van Andel met een oplossing kwam. Hij bedacht een kunstlensje in de vorm van een piepklein champagnekurkje. Zon lensje kan het troebele hoornvlies vervangen en wordt met flinterdunne draadjes in het oog vastgezet. Van Andel maakte het van polycarbonaat, dezelfde kunststof waarvan CD 's en de lensjes van CD-spelers worden gemaakt. Samen met Philips ontwikkelde hij vervolgens een manier om de plastic lensjes te fabriceren. En nu worden de kunststof hoornvliezen met dezelfde machine geproduceerd als de CD-speler-lensjes. Ze kosten maar vijf gulden per stuk. Daardoor zijn ze ook betaalbaar voor mensen uit arme landen.

De medische wereld heeft de laatste jaren een geweldige revolutie doorgemaakt. Dat komt natuurlijk omdat medici meer weten dan vroeger. Maar ook omdat de techniek vooruit is gegaan. En die techniek bleek heel handig voor de medische wetenschap.
Vooral op het gebied van materialen is er erg veel gebeurd. Voor de Tweede Wereldoorlog moesten medici zich behelpen met rubber, metaal, glas en porselein. Maar glas kan breken en metaal kan roesten. Zo'n vijftig jaar geleden begon men die oude materialen te vervangen door toen net ontdekte kunststoffen. Met die nieuwe materialen leek bijna alles mogelijk. Ze waren stevig genoeg om er bijvoorbeeld kunstbotten van te maken. Maar ze kunnen ook licht zijn, of flexibel, reageren niet met bloed of weefsel en kunnen goed worden gesteriliseerd.

Maar misschien wel het allerbelangrijkste was dat je kunststoffen kon maken met precies die eigenschappen en vormen die je wilt. Pleisters moeten bijvoorbeeld 'ademen', maar sommige kunststofverpakkingen voor medicijnen moeten daarentegen juist luchtdicht zijn. Een kunststof bot is sterk en stijf, maar een slangetje moet weer goed kunnen buigen. Met kunststoffen kon dat allemaal.
De afgelopen vijftig jaar zijn er honderden verschillende kunst-stofsoorten bedacht met eigenschappen die precies passen bij een bepaalde medische toepassing. Zo is er bijvoorbeeld verbandmateriaal dat exact zoveel lucht kan doorlaten als nodig is voor een snel herstel van een wond. Die doorlaatbaarheid is precies in te stellen door een bepaald mengsel te maken van verschillende kunststofvezels.

Zacht kunststofschuim (polyurethaan) is niet alleen licht en zacht, maar ook bestand tegen ontsmettingsmiddelen en medicamenten. Het materiaal wordt daarom veel gebruikt in de matrassen van ziekenhuisbedden.
Er zijn ook speciale kunststof beddehoezen die geen uitwerpselen van de huismijt doorla-ten. Hierdoor hebben carapatiënten minder last van hun kwaal.
Het zijn maar een paar voorbeelden van een bijna eindeloze lijst. Plastic buizen en slangen voor infuus, zakken voor infuusvloeistof, catheters, injectiespuiten, dialyseapparatuur, hechtgaren, contactlenzen, onderdelen voor een dotterbehandeling en natuurlijk protheses, variërend van kunstgebitten tot delen van organen. Sommige van die protheses zijn van levensbe-lang, zoals hartkleppen. Andere maken het leven veel comfortabeler. Hand-proteses bijvoorbeeld werden vroeger gemaakt van metaal, bekleed met een fluwelen handschoen. Tegenwoordig zijn ze van polyurethaan met een natuurgetrouwe huid van PVC.
Overigens wordt PVC ook veel gebruikt voor buisjes, leidingen en verpakkings-ma-teriaal voor bloed. PVC heeft eigen-schappen die daar ideaal voor zijn. Het is doorzichtig, flexibel, gaat lang mee, kan tegen temperatuursveranderingen en is makkelijk te maken. Dat doen maar weinig materialen PVC na.

De ontwikkeling van kunststoffen voor de gezondheidszorg gaat nog altijd door. Men verwacht zelfs dat er uiteindelijk complete kunststof organen zullen komen, die in het lichaam kunnen worden geïmplanteerd.
Kunststoffen blijven dan ook een belangrijke rol spelen bij de verlenging van het leven, verbetering van de gezondheid en vermindering van menselijk lijden.