Samenvatting
Eind 2005 heeft het kabinet besloten de Arbowet aan te passen, waardoor er verantwoordelijkheden verschuiven van de overheid naar het bedrijfsleven. De overheid stelt eisen, maar het is aan werkgevers en werknemers te bepalen hoe die worden gehaald. Omwille van de efficiency kan een sector daartoe een Arbocatalogus opstellen waarin beschreven wordt hoe de doelen worden gehaald. Een Arbocatalogus voor de rubber-, lijm-, recycling- en kunststofindustrie is dus een product van vakbonden en NRK. De Arbeidsinspectie zal zich (nog) meer richten op handhaving en daartoe per sector een arbeidsbrochure maken. Bij de handhaving moet rekening worden gehouden met de Arbocatalogus.
VNO-NCW is positief over de wijziging Arbowet. Het versterkt de producenten-verantwoordelijkheid. Om te voorkomen dat de overheid invloed heeft op een Arbocatalogus voelt VNO-NCW er niet voor de overheid om medefinanciering te vragen van de arbocatologi.
De NRK vindt de besluitvorming over de Arbocatologus een redelijk principieel punt, waar intern (branches, federatie) zorgvuldig over moet worden besloten. Voor de NRK spelen drie beslispunten. Daarover heeft de beleidsgroep EH&S zich op 10 februari 2006 uitgesproken.
1. Steunt de NRK de nieuwe arbowet en opteert zij voor een arbocatalogus voor de rubber-, lijm-, recycling- en kunststofindustrie?
Advies: JA, het is een primaire taak van de NRK om haar lidbedrijven te ondersteunen en ook vanuit duurzaam ondernemen is het logisch minimale arboregels in de markt te leggen.
2. Kan de arbocatalogus vrijblijvend zijn?
Advies: NEEN, want eerlijke concurrentie en een level playing field vraagt dat alle bedrijven in Nederland zich aan de arboregels houden. Gezien de beperkte handhavingskracht van de Arbeidsinspectie is er reële kans op free riders en malafide werkwijzen. Als de Arbocatalogus bindend is en dient te gelden voor alle bedrijven die actief zijn in de industrie, vergroot dat de eerlijke concurrentie. De enige manier om dat te realiseren lijkt het afsluiten van een 1-artikel-CAO over de Arbocatalogus en die algemeen verbindend te laten verklaren door het ministerie SZW. Daarmee verschuiven er overigens wel verantwoordelijkheden van de lidbedrijven naar de NRK.
3. Moet de overheid mee betalen aan de arbocatalogus?
Advies: JA, want een herschikking van de taakverdeling overheid/industrie moet geen bezuiniging worden. Er is een fors uitvoeringsknelpunt in onze industrie. Zonder financiering zal de uitvoering niet of trager ter hand genomen worden en blijft er een kloof tussen theorie en praktijk. Wij zien een duidelijke parallel met het milieu werkboek in het Convenant IMT; daarvan betaalt VROM de externe kosten.
De beleidsgroep stelt bij dit alles wel als voorwaarde dat de Arbeidsinspectie betrokken wordt bij de ontwikkeling van de Arbocatalogus. Een formele instemming van de AI is gewenst, maar gezien de verschoven verantwoordelijkheden in de nieuwe Arbowet is dat niet mogelijk.
De terugtredende overheid op arbogebied
Eind 2005 heeft de Ministerraad ingestemd met een voorstel van staatssecretaris Van Hoof (SZW) over de herziening van de Arbo-wet. Het wetsvoorstel gaat nu eerst naar de Raad van State en vervolgens naar de Tweede Kamer. Pas dan wordt de definitieve tekst openbaar. De nieuwe Arbo-wet zal eind 2006 al in werking moeten treden. De werknemersorganisaties willen een langzamere, gefaseerde invoering. De werkgeversorganisaties willen deze wetswijziging juist vóór een kabinetswisseling afgehandeld zien.
Een belangrijke wijziging is de verschuiving van verantwoordelijkheden van de overheid naar het bedrijfsleven. De overheid zal zich veel meer gaan beperken tot doelstellingen en normen (concreet, helder, meetbaar), terwijl de invulling daarvan (hoe te realiseren) aan de bedrijven wordt overgelaten. Deze trend is overigens al een tiental jaren geleden ingezet. De overheid zal in de wet bijvoorbeeld wel stellen dat werknemers tegen een schadelijk geluidsniveau van 80 dB beschermd moeten worden, maar de oude beleidsregels waarin precies werd gesteld hoe dat gerealiseerd moest worden, zullen niet meer geldig zijn. Voor moeilijker meetbare doelen (zoals bijvoorbeeld stress) worden procesnormen opgesteld, waarin elementen die van belang zijn worden genoemd. Europese richtlijnen die bepaalde middelen voorschrijven, zullen natuurlijk wel in de nieuwe Arbo-wet worden opgenomen. Met deze wijzigingen zullen de administratieve lasten verminderen.
De arbocatalogus als invulling van de ontstane leemte
Om gelijkheid en duidelijkheid te creëren en om te voorkomen dat ieder bedrijf het eigen wiel moet uitvinden voorziet de nieuwe Arbo-wet vervolgens in de mogelijkheid (geen verplichting) om per sector afspraken te maken over de invulling van deze arbo-doelen: in de vorm van een overeenkomst tussen vakbonden en brancheverenigingen die arbocatalogus moet gaan heten. De inhoud van een arbocatalogus mag variëren van bindende afspraken over maatregelen de bedrijven moeten nemen tot een vrijblijvende opsomming van mogelijke maatregelen. De arbocatalogus hoeft niet alle risico’s in de sector af te dekken maar mag zich beperken tot een aantal belangrijke risico’s. Ook mogen er verschillen tussen branches ontstaan. Een sector kan ook besluiten om niets te doen en de bedrijven hun eigen invulling te laten geven. De huidige beleidsregels zullen niet meer wettelijk zijn, maar het ligt in de verwachting dat zowel bedrijfsleven als overheid er op zal terug vallen zolang er niets ter vervanging is overeengekomen.
De Arbeidsinspectie blijft handhaven (AI)
De AI zal (blijven) controleren of de bedrijven binnen de vastgestelde doelen blijven. De opgestelde en overeengekomen arbocatalogus zal voor de AI in principe een leidend uitgangspunt bij de handhaving zijn, mits daarin de stand der techniek is vastgelegd en de arbeidskundige strategie (eerst aanpak bij de bron) wordt gehanteerd.
Toch zal de AI haar eigen handhavingstrategie ontwikkelen in de vorm van arbeidsbrochures met daarin de arbeidsrisico’s. Het laat zich raden dat, als deze arbeidsbrochure niet overeenkomt met de arbocatalogus, de discussie nog wel even kan duren! Het bedrijf moet aantonen dat zij aan de doelstellingen en normen voldoet, maar als de manier waarop ter discussie staat ligt de bewijslast bij de AI en niet bij het bedrijf.
Het ligt niet in de verwachting dat de AI op korte termijn een arbeidsbrochure voor de RKI zal opstellen; er is nu gekozen voor 4 pilot-branches (grafimedia, industriële reinigers, zorgsector en de houttransportsector) waarin de AI de brochures in conceptvorm aan de branches zal overleggen. De stand der techniek is het belangrijkste uitgangspunt, VNO-NCW bepleit ook sterk om de economische haalbaarheid mee te laten wegen. Vervolgens zullen de grotere en risicovolle branches waarschijnlijk eerst worden aangepakt.
De overheid gaat zeker geen rol spelen bij de goedkeuring van de arbocatalogi (want de terugtredende overheidsverantwoordelijkheid is één van de belangrijke principes uit het gehele voorstel), maar de AI heeft wel aangegeven dat zij wil meekijken naar de te ontwikkelen Arbocatalogi.
Hoe bindend is de arbocatalogus?
De wet geeft vooralsnog geen verplichte vorm aan de overeenkomst; dus elk document met handtekeningen van bonden en brancheverenigingen kan als arbocatalogus dienen. De inhoud kan dan ook niet bindend zijn, behalve dat de AI een soort verplichting heeft om de maatregelen in de arbocatalogus te accepteren tenzij ze kunnen bewijzen dat deze maatregelen onvoldoende zijn.
Als de NRK-leden, in het kader van een level-playing-field en van duurzaam ondernemen, wél tot bindende afspraken willen komen, zou dat kunnen door een CAO-structuur te volgen. Het is mogelijk om een 1-artikel-arbo-CAO overeen te komen die vervolgens ook nog algemeen verbindend verklaard kan worden. Daarvan is nu binnen de RKI nog geen sprake, waardoor er geen juridisch kader is voor bindende afspraken, voor leden noch voor niet-leden van de Federatie NRK. En zolang de arbocatalogus geen bindende maatregelen bevat is het niet relevant dat de juridisch status van de arbocatalogus onduidelijk blijft.
Standpunt Federatie NRK
De NRK is blij met de ruimte die geboden wordt aan eigen invulling en de mogelijkheid om ‘nutteloze’ regeltjes niet te hoeven naleven (als een andere invulling tot een beter, gezonder of bijvoorbeeld goedkoper resultaat leidt).
De NRK signaleert wel een belangrijk uitvoeringsknelpunt: Vooral de kleinere bedrijven worden geconfronteerd met meer onduidelijkheid (een duidelijke, misschien wat nutteloze regel die voor iedereen geldt is makkelijker en vraagt veel minder eigen deskundigheid dan een bedrijfsoplossing op maat). Met de arbocatalogus geeft de wet wel een mogelijkheid om meer duidelijkheid en gelijkheid te creëren, maar deze mogelijkheid wordt niet gefinancierd en de juridische status is zeer dun.
Dit nieuwe stelsel geeft dus kansen aan bedrijven, maar ook veel meer verantwoordelijkheid en inspanning! De NRK denkt dat het noodzakelijk is dat de branchevereniging hierin een taak oppakt. Dat is niet alleen om de kleinere bedrijven tegemoet te komen, maar ook om hen op een voldoende niveau te brengen/houden om oneerlijke concurrentie tegen te gaan.
De NRK denkt dat een dergelijke arbocatalogus zoveel mogelijk zou moeten aansluiten bij de al bestaande (digitale) RI&E. Wel moet deze de stand der techniek volgen, waarbij er ruimte moet zijn voor het inbrengen van nog nieuwere technieken, voor een beperkte looptijd van afspraken/suggesties en voor de economische haalbaarheid. Ook wil de NRK benadrukken dat – zoals de nieuwe wet ook bedoelt - de overheid de arbocatalogus moet accepteren als overeengekomen maatregelenpakket, welke niet door een handhaver terzijde geschoven kan worden.